رسول - عليه السّلام - گفت : عليكم بالصّدق فانّ الصّدق يهدي الى البرّ و انّ البرّ يهدي الى الجنّة ، و ايّاكم و الكذب فانّ الكذب يهدي الى الفجور و انّ الفجور يهدي الى النّار ، گفت : بر شما باد كه راست گويى كه صدق راه نمايد به برّ ، و برّ راه نمايد به بهشت ، و دور باشى از دروغ كه دروغ راه نمايد به فجور و فجور راه نمايد به دوزخ . و در خبر است كه : يك روز ابو ذرّ غفارىّ - رحمة اللَّه عليه - حديثى روايت مىكرد از رسول - عليه السّلام - جماعتى صحابه او را به دروغ مىداشتند و تصديق او نمىكردند . چون رسول - عليه السّلام - در آمد او شكايت با رسول كرد ، رسول - عليه السلام - گفت : ما اظلَّت الخضراء و لا اقلت الغبراء [ 124 - ر ] اصدق لهجة من ابي ذرّ ، گفت : آسمان سايه بر كس نيفگند و زمين كس را بر نگرفت راستيگرتر ( 1 ) از آن بو ذر . چون اين مىگفت ، امير المؤمنين على از در مسجد مى درآمد ، رسول گفت : الَّا هذا الرّجل المقبل فانّه الصّدّيق الاكبر و الفاروق الاعظم . قوله : * ( ما كانَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الأَعْرابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّه ) * ، گفت : نباشد اهل مدينه را : ظاهر او نفى است و معنى نهى ، چنان كه گفت : وَ ما كانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّه . . . ( 2 ) ، يعنى نشايد و حرام است اهل مدينه را و آنان را كه پيرامن مدينه‌اند از اعراب جهينه و مزينه و اسلم و اشجع و بنى غفار كه از پيغامبر - عليه السّلام - باز پس استند در غزواتى كه او رود . و « ان » ، مع الفعل در تأويل مصدر است در محلّ رفع بر اسم كان . * ( وَلا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِه ) * ، و نه آن كه رغبت نمايند به خويشتن و تن و جان خود از او ، و از تن و جان او ، يعنى جان خود را صيانت كنند و جان او را ابتذال و تن و جان خود به فداى او نكنند ، يقال : رغب فيه اذا اراده ، و رغب عنه اذا لم يرده . * ( ذلِكَ بِأَنَّهُمْ ) * ، اين بر سبيل تعليل ( 3 ) گفت ، اين براى آن است كه : * ( لا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ ) * ، نرسد به ايشان تشنگى ، يقال : ظمى يظمأ ظما ، فهو ظمي و ظمآن و اظمأته انا اظماء . و لا نصب ، و نه رنجى . و النّصب و الوصب و التّعب واحد ، يقال : نصب ينصب نصبا ، فهو نصب و ناصب ( 4 ) ، و قال النّابغة : كليني لهم يا اميمة ناصب و ليل اقاسيه بطىء الكواكب

--> ( 1 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، لب : راستگوتر ، مج : راستگيرتر . ( 2 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 53 . ( 3 ) . آو ، بم : تعلَّل . ( 4 ) . اساس الكواكب ، با توجه به ديگر نسخه‌ها و معنى عبارت زائد تشخيص داده شد .